Stigma ili čovek – Biram čoveka – Tršćanski model (3)

Franko Bazalja, tvorac “tršćanskog modela“, italijanski psihijatar koji je sedamdesetih godina dvadesetog veka napravio revoluciju i podvig vredan Nobelove nagrade.
Još i pre Bazalje se znalo da je odbačenost psihijatrijskih pacijenata od strane društva faktor koji pogoršava njihovo stanje i u mnogo čemu otežava izlečenje.

Bazalja je napravio sistem lečenja psihijatrijskih pacijenata u zajednici, gde je, na teritoriji Trsta, uspeo da smanji broj ležećih pacijenata na minimum a da pri tom ima fantastične rezultate po pitanju lečenja pacijenata. U nekom trenutku trst je postao “grad ludaka“, psihijatrijski pacijenti koji su do juče bili zatvoreni u ustanovi tipa srednjovekovnog kazamata, sada su šetali slobodno gradom.

Ubrzo se pokazalo da je stopa kriminala ostala ista, a ni bezbednost građana nije bila ugrožena zbog toga što su pacijenti bili slobodni građani u Trstu. Uticalo je to i na svest običnog građanina koji je počeo blagonaklonije da gleda na lice sa mentalnim smetnjama i da u njemu sve više vidi čoveka a sve manje psihijatrijskog bolesnika.

Sve to, rezultovalo je do tad nezabeleženim uspesima u lečenju psihijatrijskih pacijenata. Nakon Bazaljinog uspeha “na lokalu“, ubrzo, tačnije 1976. godine, donet je čuveni “zakon 180, zakon koji je predviđao destigmatizaciju i deinstitucionalizaciju lica sa mentalnim smetnjama. Tada se “tršćanski model“ širi po celoj Italiji a nakon toga i Evropa počinje da razmišlja u tom pravcu.

Za to vreme u Kovinu rade lekari koji takođe, osećaju potrebu da pacijente uključe kao aktivne članove zajednice. Otvara se bolničko imanje koje obrađuju pacijenti, a na kovinskoj pijaci postoji tezga sa proizvodima koje prodaju pacijenti. Stariji Kovinci se i danas sećaju da se tu uvek moglo kupiti kvalitetno voće i povrće. Rečju, psihijatrijski pacijenti su u to vreme imali svoju ulogu u lokalnoj društvenoj zajednici i zbog toga bili i lakše prihvaćeni od istog tog društva.

Ako idemo dalje u prošlost neizbežno ćemo doći do Dezidera Julijusa, našeg čuvenog sugrađanina (još uvek nema ulicu sa svojim imenom u Kovinu, prim.aut), koji je još krajem dvadesetih godina shvatio značaj “proboja psihijatrijskog pacijenta u društvo“, te osnovao radnu terapiju u okviru bolnice koja i dan danas postoji, na široko je poznata, dobro funkcioniše i svoje radove izlaže širom naše zemlje. Kovinci znaju da na izložbama radne terapije uvek mogu da nađu lepo obrađene i korisne predmete koji su ručni rad pacijenata kovinske bolnice.

Devedesetih godina prošlog veka mnogo šta prestaje da funkcioniše u našoj državi. Odrazilo se to i na samu psihijatrijsku delatnost. Nedostatak lekova, rad u nemogućim uslovima za zaposlene i lečenje u istim uslovima za pacijente, nedostatak osnovnih sredstava za lečenje i negu, infrastrukturno propadanje, sve su to bile karakteristike psihijatrije devedestih.

Poslednjih desetak godina počinje da se razmišlja o tršćanskom modelu i kod nas. U tom smislu doneto je niz strategija na nivou države o deinstitucionalizaciji psihijatrijskih pacijenata, kojim se predviđa otvaranje centara za mentalno zdravlja, kao stožera budućeg psihijatrijskog lečenja.

*Tekst je deo projekta „Stigma ili čovek – Biram čoveka“ koji je sufinansiralo Ministarstvo kulture i informisanja Republike Srbije

Čitajte još na Kovinac.com